Sformatuj poniższy tekst zgodnie z zaleceniami z wykorzystaniem styli: a) tytuł rozdziału: czcionka Arial , 16 pkt , pogrubiona , wyrównanie do lewej , dodatkowy odstęp przed akapitem 12 pkt i po akapicie 6 pkt c) treść rozdziału: czcionka Cenury Gothic , 10 pkt , justowanie , automatyczne wcięcie pierwszego wiersza akapitu 0 ,7 cm , odstęp między wierszami (interlinia) - 1 ,5 wiersza d) dokument ma zawierać: - numerację stron - stronę tytułową - spis treści na 2 stronie - mieć następujące marginesy: a) górny i dolny: 1 ,8cm b) lewy: 3 ,2cm c) prawy: 1 ,2cm Włącz automatyczne dzielenie wyrazów . ------------------------------------------------------------- Instytut Przyrody Uniwersytetu Przyrodniczego Drzewa iglaste Sosnów , 2012 Sosna Sosna (Pinus L . 1753) – rodzaj roślin z rodziny sosnowatych (Pinaceae Lindl .) obejmujący niemal 115 gatunków drzew i krzewów . Występują przeważnie w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej , choć niektóre gatunki rosną również w strefach cieplejszych (tu jednak zwykle w górach) . W Ameryce Środkowej najdalej na południe sięgają do Gwatemali , Salwadoru i Nikaragui , zaś w Azji do Archipelagu Malajskiego . Jedyne naturalne stanowisko na półkuli południowej znajduje się na Sumatrze (P . merkusii) . Sosny to rośliny zimozielone o długich , wąskich igłach . Charakteryzują się dużym zakresem tolerancji na warunki środowiska i temperatury . Rozmnażają się płciowo , wytwarzając osobno męskie i żeńskie kwiatostany . Nasiona dojrzewają w twardych , drewniejących szyszkach . Do tego rodzaju należą gatunki uważane za jedne z najdłużej żyjących roślin na Ziemi i w większości nie są zagrożone wyginięciem . Część gatunków podlega ochronie prawnej , przy czym w Polsce ścisłą ochroną objęte są 3 gatunki . Niektóre gatunki i odmiany cieszą się popularnością jako rośliny ozdobne . Sosny są źródłem pożywienia dla wielu owadów , z których część zwalczana jest jako szkodniki . W warunkach osłabienia mogą być podatne na działanie patogenów wywołujących szereg chorób . Niektóre choroby są charakterystyczne dla sosen , inne mogą przenosić się na pozostałe sosnowate lub rośliny z innych rodzin . Sosny stanowią istotne źródło drewna , żywicy , olejków eterycznych , a także jadalnych nasion . Na przestrzeni wieków dostarczały ludziom produktów ważnych w ich codziennym życiu , przez co w naturalny sposób wpisały się w folklor , kulturę i sztukę wielu społeczeństw . Sosny używane były także jako symbole religijne i polityczne . W stanie naturalnym sosny występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego na półkuli północnej . W Europie i Azji ich zasięg rozciąga się od Wysp Kanaryjskich i Szkocji po daleki wschód w Rosji i Filipiny . Na południe sięga północnych obszarów Afryki , Himalajów i południowo-wschodniej Azji , z jednym gatunkiem P . merkusii sięgającym półkuli południowej na Sumatrze , na szerokości 2°S . Na północ sięga szerokości 70°N w Norwegii i wschodniej Syberii . W Ameryce Północnej zasięg rozciąga się od 66°N w Kanadzie na południe do 12°N w Nikaragui . Największa różnorodność gatunków występuje w Meksyku i Kalifornii . Sosny licznie występują także w północnych obszarach Pakistanu . Sosny zostały introdukowane w podzwrotnikowych i umiarkowanych strefach półkuli południowej , w tym w Chile , Brazylii , południowej Afryce , Australii i Nowej Zelandii . Uprawiane są jako źródło drewna . Niektóre gatunki stają się inwazyjne i zagrażają rodzimej florze . Sosny to wiecznie zielone drzewa , rzadziej krzewy , posiadające przewody żywiczne w korze i drewnie . Tworzą mieszane lub jednogatunkowe lasy . Kora większości sosen jest gruba i łuskowata , tylko u niektórych gatunków jest cienka i odpada płatami . Korona młodych drzew jest zazwyczaj stożkowata , przeważnie z wiekiem staje się zaokrąglona lub parasolowata . Gałęzie wyrastają w regularnych pozornych okółkach , będących w rzeczywistości ciasnymi spiralami . Wiele sosen wytwarza tylko jeden taki okółek na rok , inne tworzą dwa i więcej . Spiralnie wyrastające gałęzie , igły i łuski szyszek uporządkowane są w proporcjach zgodnych z ciągiem Fibonacciego . Młode pędy są jasne i wyrastają pionowo w górę , z czasem ciemnieją i odchylają się na zewnątrz . Wygląd i kondycja pędów służą leśnikom do oceny płodności i żywotności drzewa . Dorosłe sosny mają liście dwupostaciowe . W różnych okresach wzrostu rośliny wykształcają się cztery rodzaje liści: 1 . siewkom wyrasta w okółku 3–24 liścieni , 2 . na długopędach młodych siewek wyrastają spiralnie pojedyncze igły , długości 2–6 cm , zielone lub niebieskozielone , na dorosłym drzewie mogą pojawić się jako reakcja na ranę , 3 . na długopędach starszych osobników (po 6 miesiącach lub nawet 5 latach) przybierają postać niewielkich , pergaminowych , brązowych łusek , nie uczestniczących w fotosyntezie , także ułożonych spiralnie , 4 . z pachwin łusek wyrastają krótkopędy z pęczkiem kilku (zazwyczaj (1)2–5(6)) równowąskich igieł , zdolnych do fotosyntezy . Igły pozostają na gałęziach na zimę , a opadają po okresie 3–15 lat (inne źródła podają 1 ,5–40 lat) , zależnie od gatunku . Liczba liścieni u siewek sosen może być zmienna , także w obrębie gatunku . Siewki sosny zwyczajnej mają ich przeważnie 5 , jednak liczba ta waha się od 3 do 9 , z kolei siewkom sosny Jeffreya wyrasta 7–13 liścieni . W czasie kiełkowania nasienia sosny liścienie wydostają się nad ziemię , formując okółek na szczycie hipokotyla , zielenieją i jakiś czas pełnią funkcję organu asymilacyjnego . Pęczki igieł osłonięte są u nasady pochewką z 12–15 zachodzących na siebie , łuskowatych liści . Pochewka pozostaje przez czas życia krótkopędu , lub opada po pierwszym sezonie . Igły w przekroju są trójkątne lub półkoliste , tylko jeden gatunek P . monophylla ma igły o przekroju okrągłym . Wierzchołek igły jest zaostrzony , brzegi często piłkowane . Rozmieszczenie na igłach aparatów szparkowych (widocznych w postaci białych , woskowych kropek) jest jedną z cech charakterystycznych , ułatwiających rozpoznanie gatunku . Aparaty szparkowe ułożone w rzędy , najczęściej 2 lub więcej (rzadko 0–1; maksymalnie 20) . Okrywa kwiatowa u sosen , jak u innych roślin nagonasiennych jest zredukowana , zaś liście zarodnionośne (mikrosporofile i makrosporofile) tworzą skupiska podobne do kwiatostanów , które nazywane są szyszkami . Często stosowane są określenia kwiat i kwiatostan , obydwa w rozumieniu szyszek męskich lub żeńskich przed zapyleniem . Szyszki męskie przeważnie walcowate , podłużne i małe , zwykle długości 1–5 cm , zebrane w klastry . Pojawiają się na krótko , u większości gatunków na wiosnę , u kilku jesienią . Obumierają zaraz po uwolnieniu pyłku . Szyszki żeńskie kuliste lub jajowate , wiatropylne . Rośliny z tego rodzaju są przeważnie jednopienne , wytwarzają na tym samym drzewie osobne szyszki męskie i żeńskie . Kilka gatunków jest dwupiennych , o osobnikach z szyszkami głównie jednej płci . Ulistnienie i młode szyszki sosny zwyczajnej Pyłek sosny zwyczajnej unoszący się w wodzie śródtorfowiskowego jeziorka humotroficznego Po zapyleniu szyszki żeńskie (nasienne) dojrzewają w ciągu 1 ,5–3 lat (zależnie od gatunku) . Faktyczne zapłodnienie następuje około rok od zapylenia . Dojrzałe szyszki osiągają długość od kilku centymetrów do nawet pół metra . Łuski nasienne są ułożone spiralnie , zdrewniałe , zakończone romboidalną tarczką (apofyzą) , z niewielkim zgrubieniem na końcu lub pośrodku (tzw . piramidka) , zaopatrzonym często w ostry wyrostek . Na każdej płodnej łusce znajdują się dwa nasiona . Łuski na czubku i spodzie szyszki są sterylne i nie produkują nasion . Łuski wspierające (okrywowe) są przyrośnięte do nasiennych , niewielkie i niewidoczne . Szyszki przeważnie zwisają , czasem są siedzące . Nasiono sosny zwyczajnej Nasiona większości gatunków są niewielkie i posiadają długie , półksiężycowate skrzydełko , które ułatwia rozsiewanie ich przez wiatr (anemochoria) . Nasada skrzydełka najczęściej obejmuje nasienie kleszczowato , dzięki czemu łatwo je wyłuskać , czasem natomiast jest zrośnięta i mocniej trzyma się nasienia . U niektórych gatunków nasiona są większe , posiadają wąskie lub tylko śladowe skrzydełko , albo nie mają go wcale . Jadalne wnętrze tych nasion stanowi pożywienie ptaków i wiewiórek , które je przy okazji roznoszą (zoochoria) . Niektóre ptaki , szczególnie orzechówka , Nucifraga columbiana i Gymnorhinus cyanocephalus mają istotne znaczenie w roznoszeniu nasion na nowe siedliska . Szyszki po dojrzeniu przeważnie otwierają się wysypując nasiona (na jesieni , zimą lub wiosną) i opadają na ziemię w całości lub rozpadają się (np . u limby) , czasem spadają wraz z nasionami . U części gatunków , dojrzałe szyszki pozostają zamknięte , a nasiona uwalniane są przez ptaki , kiedy pożywiając się wyłamują łuski . U kilku gatunków (np . sosny Banksa) łuski szyszek zlepione są żywicą i otwierają się dopiero wtedy , gdy żywica stopi się pod wpływem bardzo wysokich temperatur , wywołanych przez pożar lasu lub długotrwały upał . Sosny dobrze rosną na glebach kwaśnych , niektóre także na wapiennych . Większość gatunków wymaga gleb przepuszczalnych , preferując gleby lekkie , piaszczyste , ale kilka (np . sosna wydmowa) , toleruje także gleby słabo przepuszczalne , cięższe i wilgotne . Gatunki od ciepłolubnych po mrozoodporne . Niektóre zaadaptowały się do ekstremalnych warunków klimatycznych , wynikających z wysokości n .p .m . i szerokości geograficznej (np . sosna górska – piętro subalpejskie , sosna karłowa – tundra) . Z kolei sosny rosnące na południowych obszarach USA i w Meksyku , oraz część pozostałych (np . sosna nadmorska) , są stosunkowo dobrze przystosowane do życia w gorącym i suchym , półpustynnym klimacie . Świerk Świerk (Picea A . Dietr .) – rodzaj wiecznie zielonych drzew z rodziny sosnowatych (Pinaceae) , który obejmuje około 35 gatunków . Występuje na obszarach chłodnych i umiarkowanych półkuli północnej . Gatunkiem typowym jest Picea rubra A . Dietrich . Drzewa są wysokie i przeważnie mają regularną , stożkową koronę . Świerk posiada spiralnie osadzone , kłujące szpilki . Igliwie utrzymuje się na gałązkach przez 5-7 lat . Wyróżnia się 3 podstawowe formy ugałęzienia: 1 . grzebieniasta – pędy zwisają do dołu 2 . szczotkowata – gałązki krótsze , ułożone szczoteczkowato – wokół pędu 3 . płaska – gałązki ułożone horyzontalnie . Szyszki cylindryczne , zwisające do dołu . Szyki opadają w całości po dojrzeniu nasion . W Polsce występuje świerk pospolity (Picea abies) , głównie w górach na południu kraju oraz w północno-wschodniej części kraju . W górach bory świerkowe tworzą piętro regla górnego (piętro górskie wyższe) . Świerk silnie zacienia dno lasu . Ma tendencję do zakwaszania gleb , na których rośnie . Wyróżnia się wyjątkowo płytkim i rozległym systemem korzeniowym , wskutek czego jest podatny na wywroty (wiatrowały) . Świerk ma większe wymagania glebowe , niż sosna . Lepiej rośnie na glebach gliniasto – piaszczystych , piaszczysto – gliniastych . Wymaga większej wilgotności gleby i powietrza . Wrażliwy na przymrozki . Mało odporny na działanie wiatru , ze względu na płytko rozwijający się system korzeniowy oraz gęstej koronie , najczęściej o dużej średnicy , która zwiększa możliwość wywrotów . Niebezpieczeństwo to wzrasta szczególnie przy nagłym odsłonięciu drzewostanu lub jego szybkim i silnym przerzedzeniu . Świerk dobrze znosi ocienienie – jest gatunkiem cienioznośnym . Pod okapem drzewostanu świerkowego jest więcej cienia , panuje niższa temperatura oraz większa wilgotność powietrza . Panują słabsze prądy powietrza , odkłada się więcej ściółki , a do gleby dochodzi mniej opadów , których większy procent jest zatrzymywany w koronie . Jodła Jodła (Abies Miller 1756) – rodzaj zimozielonych drzew z rodziny sosnowatych obejmujący blisko 50 gatunków , które występują na półkuli północnej . Drewno - bezżywiczne , jasne i lekkie . Igły spłaszczone , u podstawy przewężone i skręcone . Osadzone one są na stopkach . Igły posiadają dwa paski na spodniej stronie . Charakterystyczne dla jodły są wzniesione pionowo szyszki żeńskie , które są osadzone na górnych gałęziach . Rozsypują się one po dojrzeniu w pierwszym roku . Cis Cis (Taxus) – rodzaj roślin z rodziny cisowatych (Taxaceae) , których przedstawiciele występują w Europie , Azji północnej , wschodniej i południowo-wschodniej , północno-zachodniej Afryce oraz Ameryce Północnej (na południu sięgając po Salwador) . W Polsce rośnie w naturze tylko jeden gatunek – cis pospolity (Taxus baccata) . W sumie w obrębie rodzaju wyróżnia się 7–9 mało zróżnicowanych gatunków , na tyle do siebie podobnych , że przez niektórych systematyków opisywane są jako podgatunki w ramach jednego gatunku – cisa pospolitego . Są to krzewy i drzewa zazwyczaj dwupienne i pozbawione żywicy . Wszystkie gatunki z rodzaju są trujące z powodu zawartości w roślinach (z wyjątkiem osnówek) alkaloidu taksyny . Zawierają także diterpen o nazwie paklitaksel , zwany też taksolem , będący lekiem przeciwnowotworowym . Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne , także ich mieszańce , wyróżnia się setki odmian uprawnych . Drewno jest ciężkie , twarde , o kolorze czerwonobrunatnym i z tych względów poszukiwane jako surowiec snycerski i meblarski . Zimozielone krzewy i drzewa o korze czerwono zabarwionej i odpadającej płatami . Liście ułożone pozornie dwurzędowo – w jednej płaszczyźnie (ich nasady ułożone są na pędzie skrętolegle) . Równowąskie , osadzone są na krótkich ogonkach . Płaskie , ale często wygięte . Od spodu z dwoma paskami aparatów szparkowych w kolorze żółto-zielonym lub szaro-zielonym . ne Organy generatywne: - strobile męskie są drobne , kuliste , żółtawe i pojawiają się pojedynczo w kątach liści na dolnej stronie pędów . Dojrzałe rozchylają łuski ukazując od 4 do 16 mikrosporofili zawierające po 6–8 worków pyłkowych ułożonych w kręgi . - strobil żeński okryty łuskami zawiera tylko jeden zalążek . Po zapyleniu rozwija się pojedyncze nasiono otoczone z boków kubkowatą i mięsistą osnówką . Modrzew Modrzew (Larix Mill .) – rodzaj drzew z rodziny sosnowatych , który obejmuje kilkanaście gatunków występujących na obszarach umiarkowanych i chłodnych półkuli północnej . W Polsce modrzew występuje w Tatrach , gdzie lokalnie tworzy górną granicę lasu (modrzew europejski – Larix decidua subsp . decidua) oraz na stanowiskach w części środkowej i południowo-wschodniej (modrzew polski Larix polonica) . Pokrój Drzewa osiągają wysokość do 80 m i posiadają szeroką koronę , która jest zbudowana z poziomo rosnących konarów . Należą one do najwyższych drzew w Polsce . Liście barwy jasnozielonej , kształtu szpilkowatego , miękkie , krótkie (1-3cm) , zebrane w gęste pęczki , skrętolegle osadzone na krótkopędach . Modrzew traci igły na zimę . Szyszki kuliste lub jajowate , skierowane są do góry . Koloru zielonego . Gatunkiem typowym jest Larix decidua Mill . .